Beurs voor Beheer
Behoud, Bouw en Onderhoud van Traditionele schepen
     
beursblog
Verslaggeving, fotografie, redactie en copyright: Stephan Kraan
Voor opmerkingen en reacties: mail@stephankraan.info
 
                                                                                      ...terug naar overzicht beursblogs

Teer; eeuwenoude traditie in de ban
Zaterdag 11 november 2006 14:00 uur

De belangstelling voor het forum over teer in de Terra Nova is groot. Het is duidelijk dat veel eigenaren van traditionele schepen zich zorgen maken over het verbod op teer. De Europese Unie en de Nederlandse regering wil dat het milieuonvriendelijke en kankerverwekkende goedje niet meer gebruikt wordt. Koolteer, een restproduct bij de productie van gas uit steenkool, is in Nederland al verboden sinds 2001 en het verbod op bruine- of houtteer is aanstaande. Bij het verbod op teer is niet gedacht aan de varende monumenten die soms al hun hele leven geteerd worden om rot, roest en vervelende beestjes uit de scheepswand te houden. Alternatieve middelen werken alleen als deze teerlaag helemaal verwijderd wordt, wat naar verwachting desastreus is voor menig schip. Bij nieuwe schepen is er geen probleem, die worden afdoende beschermd met nieuwe coatings. Iets anders is dat met het teerverbod een aantal oude ambachten ter ziele gaat. Bijvoorbeeld het teren van touw en breeuwwerk.

Er zijn veel plausibele argumenten om varende monumenten en de ambachten die daarbij horen een uitzonderingspositie te geven als het gaat om teergebruik. Niet alleen omdat ze er afhankelijk van zijn, maar ook omdat er betrekkelijk weinig van deze monumenten zijn. De sterkere lobby van monumenten aan de wal heeft in sommige landen al geleid tot uitzonderingen. De behoudsverenigingen in Nederland lijken wat achter de feiten aan te lopen omdat de regering al positie heeft bepaald. Blijkbaar heeft die het niet noodzakelijk gevonden om de ervaringsdeskundigen te consulteren. Desalniettemin is het belangrijk alsnog , in verenigd verband, te proberen om het ministerie te wijzen op het dreigende gevaar van dit teerverbod. Een verbod dat op zich goed is; daar is iedereen het wel over eens.

Een echt forum is het in de Terra Nova niet. Het zijn eigenlijk twee lezingen; van de historicus Albert van Brakel en van verf- en conserveringsdeskundige Simon Medema. De eerste verhaalt vooral de geschiedenis van teerproductie en gebruik, de tweede gaat in op de conserverende werking ervan, welke alternatieven er zijn. Medema somt ook een groot aantal argumenten op waarom de redenering van Straatburg, Brussel en Den Haag ten aanzien van het teerverbod discutabel en inconsequent is. Hij toon aan dat er nodig gesproken moet worden met de politiek.

Van Brakel benadert het zwarte goedje vanuit een ander perspectief. Hij vertelt dat het gebruik van teer uit hout teruggaat tot de prehistorie. Toen was al bekend hoe de harsen uit het hout gebrand moesten worden en wat de goede conserverende eigenschappen van houtteer zijn. Men haalde de teer toen vooral uit berkenbast en pijnboomhout; dennen, sparren en andere kerstbomen. Het productieproces was vooral goed ontwikkeld in landen waar veel pijnbomen staan. Duitsland, de Baltische staten en Scandinaviƫ. De truc was om die bomen zo te behandelen dat ze veel hars gingen aanmaken. Vervolgens moest de teer er zodanig uitgehaald worden dat het wel vloeibaar werd maar niet verbrandde. Dat gaat met een langzaam proces. Daartoe worden vooral harshoudende stronken van pijnbomen gebruikt. Ze werden in kuilen van 10 meter doorsnee en een meter diep gedaan. Die kuilen worden afgedekt met zoden en het vuurtje aangestoken. Bij het smeulen, wat een paar dagen kan duren wordt een temperatuur bereikt van 400 graden. Onder in de kuil wordt de hete pek opgevangen. Finland produceerde zo in de 16e en 17e eeuw 200.000 vaten per dag en bediende de scheepsbouw in alle grote maritieme landen. Later importeerde de Engelse deze Finse kennis voor hun eigen productie naar pijnboomstreken in Amerika. Het gaat hier nog steeds om houtteer en om houten schepen. Koolteer werd rond 1800 uitgevonden en ook toegepast bij de latere ijzeren schepen.

Zoals gezegd: na de lezingen was er nauwelijks tijd voor een gesprek. Bij een wijntje in de Hydrograaf maakten de betrokkenen wel een afspraak om een werkgroepje op te richten die de lobby naar de politiek beter gaat organiseren. Andere belangstellenden kunnen contact opnemen met www.klassieke-schepen.nl.


....terug naar overzicht beursblogs